Piątek trzynastego, przesądy.

"Trzynasty w piątek" to dzień, który w wielu kulturach uchodzi za pechowy, zwłaszcza w krajach zachodnich. Pojawia się wiele przesądów i wierzeń związanych z tą datą. Oto niektóre z najpopularniejszych przesądów:


- Pecha przynosi sam dzień – już samo połączenie liczby 13 i piątku uznawane jest za nieszczęśliwe. Liczba 13 w wielu kulturach postrzegana jest jako pechowa, a piątek w przeszłości był dniem kojarzonym z niepowodzeniami i nieszczęściami.

- Unikanie podróży – uważa się, że podróżowanie w piątek trzynastego może przynieść nieszczęście, więc niektórzy ludzie unikają dalekich wyjazdów w ten dzień.

- Unikanie podejmowania ważnych decyzji – jest przekonanie, że podejmowanie ważnych życiowych decyzji, takich jak ślub, zakup nieruchomości czy podpisanie umowy, przyniesie negatywne skutki, jeśli odbędzie się w piątek trzynastego.

- Katastrofy i wypadki – istnieje przekonanie, że w piątek trzynastego częściej dochodzi do wypadków i katastrof, co wzmacnia strach przed tym dniem.

- Historia templariuszy – w piątek 13 października 1307 roku król Francji Filip IV rozpoczął prześladowania zakonu templariuszy, co wzmocniło przekonanie, że piątek trzynastego jest dniem pechowym.

- Unikanie liczby 13 – wiele budynków nie ma 13. piętra, a w samolotach często brak rzędu siedzeń oznaczonego tą liczbą, co świadczy o zakorzenionym lęku przed tą liczbą.


Czarny kot

Przekraczający drogę czarny kot przynosi pecha. Szczególnie, kiedy przejdzie wam przez drogę w piątek trzynastego. Podobno, żeby "odczarować" złą wróżbę, trzeba splunąć trzy razy przez lewe ramię.


Przejście pod drabiną przynosi pecha

Wróży niebezpieczeństwo i przynosi pecha w życiu!


Nadepnięcie na pękniętą płytkę chodnikową przynosi pecha

Tak uważają niektórzy przesądni.


Buty trzymane na stole przynoszą pecha

A co gorsza, mogą spowodować też, że zabraknie jedzenia...


Zakonnica

Spotkanie zakonnicy na ulicy - przynosi pecha. Tak twierdzi wielu przesądnych.


Otwieranie parasola w domu

Według niektórych może spowodować śmierć...


Osoba, którą swędzą dłonie, jest chciwa

...i łasa na pieniądze.


Zbicie lustra to siedem lat nieszczęścia

Udało wam się kiedykolwiek zbić lusterko?



W jakich krajach wierzymy w przesąd „Piątek trzynastego”?

Przesąd jest spotykany w krajach anglojęzycznych, francuskojęzycznych i portugalskojęzycznych. Taki sam status posiada w takich krajach jak: Polska, Estonia, Niemcy, Finlandia, Austria, Irlandia, Szwecja, Dania, Słowacja, Norwegia, Czechy, Słowenia, Bułgaria, Islandia, Belgia i Filipiny.


Czy pechowy może być wtorek trzynastego?

W Grecji, Rumunii i Hiszpanii za pechowy jest uznawany wtorek trzynastego, zaś we Włoszech piątek siedemnastego.

Strach przed piątkiem trzynastego jest nazywany paraskewidekatriafobią. Słowo to powstało z greckich słów paraskevi (piątek), dekatreis (trzynasty) i fobia (strach).

W piątek (13.12) padła główna wygrana w grze Eurojackpot. Gracz z Polski prawidłowo wytypował 5 liczb z 50 oraz 2 z 12 liczb i wygrał 91 256 729 złotych. Po odjęciu 10 proc. podatku od wygranej na konto zwycięzcy trafi ponad 82 mln złotych. Wynik losowania numer 521 to: 1, 4, 19, 35, 42 oraz 1 i 3. Tak wysoka kwota to jednak nie jest rekordowa wygrana, która padła w Polsce. W 2022 roku mieszkaniec powiatu krotoszyńskiego wygrał ponad 213 mln złotych.

Piątek trzynastego. Skąd wziął się najsłynniejszy przesąd świataEUR

Piątek trzynastego to data, która od lat budzi niepokój, a dla wielu jest wręcz synonimem pecha. Skąd wziął się ten przesąd i czy rzeczywiście ma on swoje korzenie w historiiEUR Odpowiedź jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać.

Nordyckie początki pechowej trzynastki
Według historyka folkloru Donalda Dosseya, źródła pechowej natury liczby 13 sięgają nordyckiej mitologii. To właśnie tam rozgrywała się opowieść o 12 bogach biesiadujących w Walhalli. Niezaproszony Loki, bóg oszustów, pojawił się jako trzynasty gość i doprowadził do tragedii - śmierci Baldera, ukochanego przez wszystkich boga. Ziemię ogarnęła ciemność i żałoba, a ten dzień uznano za wyjątkowo nieszczęśliwy. Tak narodził się przesąd, że trzynastka przynosi pecha.

Ostatnia Wieczerza i symbolika trzynastu
Motyw trzynastu osób przy jednym stole pojawia się również w chrześcijaństwie. Podczas Ostatniej Wieczerzy w Wieczerniku, w noc poprzedzającą ukrzyżowanie Jezusa, obecnych było właśnie trzynaście osób. Wielki Czwartek, 13 Nisan, poprzedzał Wielki Piątek - dzień śmierci Chrystusa. Ta symbolika dodatkowo wzmocniła przekonanie, że liczba 13 zwiastuje nieszczęście.

Templariusze i piątek trzynastego
Jedna z najpopularniejszych teorii dotyczących pechowej daty dotyczy wydarzeń z 13 października 1307 roku. To wtedy, w piątek trzynastego, król Francji Filip IV kazał aresztować członków zakonu templariuszy, oskarżając ich o herezję i inne zbrodnie. W rzeczywistości chodziło jednak o długi, jakie miał wobec zakonu. Legenda głosi, że ostatni wielki mistrz templariuszy, Jacques de Molay, tuż przed śmiercią rzucił klątwę na króla i papieża, którzy wkrótce zmarli. To wydarzenie miało na trwałe połączyć piątek trzynastego z pechem.

Numerologia i tajemnica liczby 13
Matematyk Thomas Fernsler wskazuje, że lęk przed piątkiem trzynastego, zwany triskaidekafobią, może mieć bardzo stare korzenie związane z samą liczbą 13. Numerolodzy uważają liczbę 12 za symbol "pełni" i kompletności - jest 12 miesięcy w roku, 12 znaków zodiaku, 12 bogów Olimpu, 12 prac Herkulesa, 12 plemion Izraela oraz 12 apostołów Jezusa. Liczba 13, będąca o jeden większa niż 12, jest postrzegana jako "przekraczająca pełnię", co powoduje, że wydaje się "niepokojąca", a przez to kojarzona z pechem.

Skąd naprawdę wziął się przesądEUR
Choć zarówno piątek, jak i liczba 13 były od dawna uważane za pechowe, nie ma dowodów na to, by ich połączenie - piątek trzynastego - było uznawane za szczególnie nieszczęśliwe przed XIX wiekiem. Przesąd ten zyskał na popularności dopiero po wydaniu w 1907 roku powieści Thomasa Williama Lawsona "Piątek trzynastego". W książce bezwzględny makler wykorzystuje ludzkie lęki, by wywołać panikę na Wall Street właśnie w piątek trzynastego.

Ciekawostka na koniec
Zbiegiem okoliczności w tym samym roku, w którym ukazała się powieść Lawsona, doszło do katastrofy żaglowca nazwanego jego imieniem. Siedmiomasztowy szkuner "Thomas W. Lawson" zatonął 14 grudnia 1907 roku u wybrzeży Anglii. Co ciekawe, choć w Europie był już sobotni poranek, w Bostonie - miejscu zamieszkania Lawsona - wciąż był piątek trzynastego. Czy to tylko przypadek, czy kolejny dowód na pechową moc tej datyEUR

https://i.imgur.com/5jyzwBi.png

Dla wielu to zwykły dzień jak każdy inny. Dla innych - powód do niepokoju, odkładania decyzji i nerwowego omijania drabin. Piątek trzynastego przez lata obrósł w przesądy i mity, ale skąd właściwie wzięła się jego "zła sława"EUR I czy naprawdę jest się czego baćEUR

Liczba 13 - symbol nieładu
Zacznijmy od liczby 13, bo to właśnie ona najczęściej pojawia się w kontekście pecha. W kulturze zachodniej od dawna uchodzi za nieprzyjazną, głównie przez to, że zaburza powszechny porządek oparty na liczbie 12: mamy 12 miesięcy, 12 godzin na zegarze, 12 apostołów, 12 znaków zodiaku.

Trzynastka to coś więcej - to ponad normę, coś "za dużo", coś, co nie pasuje. W średniowiecznej symbolice chrześcijańskiej 13. gościem podczas Ostatniej Wieczerzy był Judasz, ten, który zdradził Jezusa. To skojarzenie z niewiernością, zdradą i tragedią mocno wpłynęło na postrzeganie tej liczby w Europie.

Z czasem liczba 13 zaczęła być pomijana w architekturze - w wielu budynkach nie znajdziemy 13. piętra ani pokoju z tym numerem. Również w lotnictwie i hotelarstwie często ją pomija się, by nie stresować bardziej przesądnych klientów.

Piątek - dzień nie najlepszy na nowe początki
Do tej liczby dochodzi piątek, który także historycznie nie cieszył się dobrą reputacją. W tradycji chrześcijańskiej to dzień ukrzyżowania Jezusa, a więc dzień żałoby i zadumy. W dawnych wiekach wierzono też, że w piątek nie powinno się zaczynać niczego nowego - ani budowy domu, ani podróży, ani nawet szycia ubrań.

Niektóre źródła podają, że w średniowieczu piątek był dniem, w którym wykonywano egzekucje. W żeglarskich przesądach z kolei piątek był uważany za zły dzień na wypłynięcie w rejs.

Kiedy te dwa "pechowce" się spotykają
Połączenie tych dwóch elementów - trzynastki i piątku - urosło do rangi szczególnie pechowej daty. Co ciekawe, konkretna fobia przed tym dniem ma swoją nazwę: paraskewidekatriafobia (od greckich słów "paraskeví" - piątek i "dekatreís" - trzynasty).

Choć trudno ustalić dokładny moment, w którym ten przesąd zyskał popularność, historycy wskazują, że dopiero w XIX i XX wieku zaczęto postrzegać piątek trzynastego jako wyjątkowo pechowy dzień. Istnieją teorie łączące tę datę z wydarzeniami historycznymi, jak np. aresztowanie templariuszy przez króla Filipa IV Francuskiego w piątek 13 października 1307 roku, ale nie ma jednoznacznych dowodów, że już wtedy uznawano tę datę za pechową.

Czy są na to dowodyEUR
Wbrew powszechnym obawom, statystyki nie potwierdzają, że w piątki trzynastego dochodzi do większej liczby wypadków, katastrof czy niepowodzeń. W rzeczywistości to zwykły dzień - ale dla osób przesądnych staje się "samospełniającą się przepowiednią". Jeśli ktoś wierzy, że coś pójdzie źle, łatwiej znajdzie na to dowody.

Różnice kulturowe
Warto dodać, że strach przed liczbą 13 i piątkiem trzynastego to typowo zachodni przesąd. W krajach azjatyckich znacznie częściej za pechową uważa się liczbę 4 (ze względu na jej podobieństwo do słowa "śmierć" w języku chińskim i japońskim). W Hiszpanii i krajach Ameryki Łacińskiej natomiast to wtorek trzynastego uchodzi za pechowy dzień.

Choć piątek trzynastego uchodzi za pechowy, jego zła reputacja to głównie efekt dawnych przekonań i przypadkowych skojarzeń. Zarówno liczba 13, jak i piątek miały już wcześniej negatywne znaczenia - razem stworzyły symbol nieszczęścia, który przetrwał do dziś.